شاخص بورس کشور که تا چندی قبل با برخاستن هر موج سیاسی سیر نزولی می‌یافت، طی ماه‌های اخیر به سنت شکنی رو آورده و بی‌توجه به تحریم‌های پی در پی شورای امنیت و دولت‌های غربی که یکی پس از دیگری از راه می‌رسند، به رشد خود ادامه می‌دهد.

 چرا رشد شاخص بورس ایران علیرغم تحریم‌های سازمان ملل و دولت‌های غربی ادامه دارد و از ابتدای سال با جهش 2653 واحدی، دو بار رکورد زده و از قله های 14 و 15 هزار واحدی عبور کرده؟ "
این سوالی است که این روزها بسیاری از مردم عادی و برخی فعالان بازار سهام از خود و دیگران می پرسند. حتی برخی ناظران داخلی و بین المللی با حیرت به این روند غیرقابل انتظار نگاه می‌کنند و به دنبال جواب هستند.
شاخص های بورس که نماگر وضعیت عمومی و کلی بازارهای سهام در مقاطع زمانی یک روزه تا چند ساله هستند از جمله متغیرهای کلان برای مقایسه شرایط بورس ها نسبت به گذشته به شمار می‌روند و همه بورس های دنیا با استفاده از چند روش شاخصی را برای بازارهای سهام و کالا تعریف می‌کنند.
شاخص کل بورس43 ساله ایران نیز بعد از شروع مجدد بازار سهام در سال 69 ،بر مبنای عدد100 واحد شروع به کار کرد. این متغیر با محاسبه ارزش روز شرکت‌های حاضر (که از ضریب تعداد سهام و قیمت هر سهم شرکت بدست می آید) محاسبه می‌شد.
در کنار این شاخص، شاخص‌های دیگری مانند شاخص سود نقدی و قیمت ، شاخص بازارهای اول و دوم، شاخص های صنعت و مالی و اخیرا " شاخص سهام شناور آزاد نیز وجود دارند که گویای وضعیت هر بازار و صنایع و شرکت‌های واسطه گری مالی (شاخص مالی) هستند.
سال گذشته بود که محاسبات شاخص کل بورس دستخوش تغییراتی شد و در نهایت شاخص کل بورس با شاخص قیمت نقدی ادغام و مورد محاسبه و کاربرد قرار گرفت. بنابراین نوسان شاخص کنونی بورس ایران متاثر از دو متغیر سود نقدی شرکت ها و تفاوت قیمت هر سهم شرکت ها خصوصا "‌شرکت هایی با سرمایه اسمی بالا و بیش از هزار میلیارد تومانی قرار دارد.
با این شرایط بود که روند رو به رشد دماسنج بازار سهام از همان روزها و هفته‌های اول سال جدید آغاز شد و در 30 فروردین ماه برای نخستین بار به آرزوی دیرینه خود رسید و به راحتی از خط مقاومت و مرز روانی 14 هزار واحدی عبور کرد تا رکود جدیدی به ثبت برسد. اما در برابر خوش بینان به آینده کوتاه و میاه مدت شاخص، عده‌ای هم بر باور بودند روند افزایشی این متغیر قطع شده و شاخص مجدد به کانال 13 هزار واحدی برمی‌گردد.
این نگرش بدبینانه و شاید واقع بینانه با صدور چهارمین قطعنامه سازمان ملل علیه ایران در آستانه تحقق قرار گرفت اما به دلایل درون و برون سازمانی نه تنها از ارقام شاخص کاسته نشد بلکه در هفته گذشته و 22 تیرماه، خط مقاومت 15 هزار واحدی نیز شکسته شد تا حیرت و خوشحالی فعالان افزون شود.
با این رکوردشکنی جدید عده‌ای معتقدند دماسنج ویترین اقتصادی به محدوده 15 هزار و500 تا 800 واحد هم خواهد رسید اما در نیمه دوم سال به کانال 14 و شاید 13 هزار واحدی برخواهد گشت.
این پیش بینی و دیگر پیش بینی ها در شرایطی مورد قضاوت زمان قرار می گیرند که اذهان عمومی به دنبال جواب‌هایی برای دلایل رشد شاخصی است که از ابتدای سال تا روز گذشته 2 هزار و 653 واحد جهش داشته و موجب شگفتی همگان شده است.
به عبارتی دیگر میانگین بازدهی سرمایه گذاری در بورس تا دیروز به بیش از21 درصد رسیده است. یعنی اگر فردی به طور مساوی اقدام به خرید سهام همه 337 شرکت سودده و زیان ده می‌کرد در طول 4 ماه اخیر و در عرض 79 روز کاری بورس، موفق به افزایش 21 درصدی سرمایه خود شده بود . رقمی که در مقایسه با دیگر بازارهای داخلی و خارجی شگفت انگیز است.
این مسائل باعث شد تا خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس در گفت و گو با مسئولان و کارشناسان به دنبال پاسخ این سوال باشد که چرا علیرغم اعمال تحریم ها، روند صعودی شاخص بورس همچنان ادامه دارد؟

*مدیرعامل شرکت بورس: فرصت‌ها بیش از تهدیدها شده است

درمیان مسئولان و مدیران بازار سرمایه، حسن قالیباف اصل مدیرعامل شرکت بورس با نگاهی واقع بینانه و کارشناسی که دارد دلایل رشد شاخص بازار سهام را ناشی از تداوم و تشدید رکود بازارهای رقیب چون بازار مسکن و بازار پول، تأخیر دراجرای قانون هدفمندکردن یارانه ها و همچنین حضور شرکت های اصل 44 در بورس می داند و می‌گوید: با در نظر گرفتن این موارد برون سازمانی و همچنین قرار داشتن در فصل مجامع و توزیع جالب توجه شرکت ها، روند افزایش شاخص طبیعی است. این درحالی است که بازار سهام ایران هم جزء بازارهایی است که بالاترین بازدهی را در دنیا دارد. چرا که شرکتها به سودهای اعلامی رسیده‌اند.
وی در برابر این سوال که چرا علیرغم اعمال تحریم ها نمودار شاخص بورس صعودی بوده و حتی از مرز 15 هزار و 100 واحد هم عبور کرده، پاسخ می دهد: قیمت سهام شرکتها و به تبع آن شاخص بورس تحت تأثیر عوامل مختلف و متغیرهایی در سطح شرکت، صنعت و مسائل کلان اقتصادی و غیراقتصادی بوده که یکی از آنها ریسک سیاسی است. مسائل سیاسی یکی از عوامل است نه همه عوامل. از طرف دیگر هم اکنون فرصت‌های سرمایه گذاری در بورس آنقدر زیاد شده که تهدیدها چندان اثرگذار نیست.
سخنگوی بورس می گوید: همچنین با در نظر گرفتن مواردی چون اصلاح آیین نامه سرمایه گذاری خارجی، راه اندازی معاملایت آتی سهام در آینده‌ای بسیار نزدیک، عملیاتی شدن معاملات آنلاین تریدینگ و عرضه سهام شرکت‌های جدید، بازار سهام رو به جلو بوده و چشم انداز مثبتی دارد.

*ترکیب بازدهی21 درصدی شاخص بورس

وقتی از قالیباف اصل پرسیده می شود که ترکیب بازدهی 21 درصدی شاخص بورس ناشی از چه متغیرهایی بوده پاسخ می‌دهد: از این درصد حدود 13.5 درصد مربوط به بازدهی نقدی و سودی که شرکت ها در مجامع مصوب کرده اند و 7.5 درصد دیگر ناشی از تفاوت قیمت سهام شرکتهاست.
وی بر این باور است بعد از اتمام فصل مجامع، اطلاعات 6 ماهه شرکتها و اخبار مجامع چندین شرکت بزرگ باقی مانده در روند آتی بازار و شاخص اثرگذار خواهند بود اما در مجموع شاخص بورس بر مدار مثبت حرکت خواهد کرد.

*یک کارگزار : تحریم اثر روانی خود را از دست داده

این نقطه نظرات مدیرعامل شرکت بورس درحالی بیان می شود که حمیدرضا مهرآور مدیرعامل کارگزاری بانک سامان نیز می گوید: سال‌های سال است که فعالان حرفه‌ای و حتی آماتور بازار سهام با موضوع تحریم برخورد داشته اند. بنابراین تحریم اثر روانی خود بر بورس را از دست داده است. از سوی دیگر به دلیل نبود افق سرمایه‌گذاری در دیگر بازارها، منابع مالی جدیدی به نوعی سمت شرکت‌های بورس هدایت شده است. به طوری که طی یکسال اخیر افراد حقوقی جدیدی با سرمایه‌های قابل توجه وارد بورس شده و موجب افزایش نقدینگی و رشد معاملات سهام شده‌اند.
مهرآور آینده شاخص بورس و معاملات را در سال جاری مثبت ارزیابی می‌کند و می‌گوید: به جزء مواقعی که بازار با رفتارهای سنتی مواجه می‌شود و شاخص افت و خیز طبیعی دارد، روند صعودی و آرام شاخص ادامه خواهد داشت.

* تحریم تحت تاثیر هجوم نقدینگی‌های جدید

محمدعلی احمد‌زاد اصل مدیرعامل سرمایه‌گذاری توسعه ملی ایران نیز خاطر نشان می‌کند: واقعیت این است که ابعاد تحریم‌های اعلام شده هنوز چندان مشخص نیست که به جز یکی دو صنعت چه اثراتی را بر روی دیگر صنایع بورسی به جا می‌گذارد. این در حالی است که شرکتها در حال ادامه فعالیت هستند و اگر تحریم‌های اثراتی داشته باشند در سال آینده روشن خواهد شد.
وی اضافه می‌کند: اما با توجه به آمار معاملات روزانه 40 تا 60 میلیارد تومانی سهام مشخص است که تحریم تحت تاثیر هجوم نقدینگی‌های جدید و افزایش گردش معاملات قرار دارد.نکته قابل توجه این است که همزمان با ورود نقدینگی، منابع مالی هم از بورس خارج نمی‌شوند. چرا که در دیگر بازارها خبری نیست.
احمد‌زاد اصل بر این باور است تا زمانی که این شرایط پابرجا باشد روند صعودی شاخص و حجم مناسب معاملات ادامه خواهد داشت، مگر اینکه اخبار ناخوشایند اقتصادی منتشر شود و یا قیمت‌های جهانی فلزات اساسی، نفت و کانی ها ریزش شدیدی داشته باشند.

*کارشناس بازار سرمایه: بورس در برابر تحریم‌ها واکسینه است

در برابر این نقطه نظرات کاظم نادرعلی کارشناس بازار سرمایه با مدرک آمار پیش‌بینی می‌کند شاخص کل بورس تا عدد 15 هزار و 700 واحدی برسد و به خبرنگار فارس می‌گوید: روند شاخص قیمت و رشد نرخ سهام شرکت‌های ارزشمند طی 4 ماه اخیر نشان داده که بورس در برابر تحریم‌ها واکسینه است.
وی ادامه می‌دهد:از جانب دیگر اثرات تصمیمات دول غربی و مجامعی جهانی چون گروه 8 و گروه 20 بر بورس کوتاه مدت بوده و بعد از وارد شدن شوک چند روزه، بورس مجدداً به حرکت طبیعی خود ادامه داده است. با این اوصاف هم اکنون معاملات دو بلوک 18 درصدی ایران خودرو و سایپا به همراه قیمت‌های جهانی محصولات بیشترین وزن را بر روی شاخص بورس دارند.

*نوسان ذات همشیگی بازار های سهام

جمع‌بندی نظرات این مسئولان و فعالان بازار سرمایه حکایت از آن دارد به دلیل درگیر بودن بورس بازان با مسئله هسته‌ایی و تحریم‌ها طی چند سال اخیر، تداوم رکود دیگر بازارها و نبود افق سرمایه‌گذاری در بازار های سنتی، قرار گرفتن در فصل مجامع و تقسیم مناسب شرکت ها، توجه به روند قیمت‌های جهانی محصولات، ورود نقدینگی‌های جدید و بازیگران تازه نفس، تجربه سال‌های گذشته بورس در بازدهی قابل توجه طی 4 ماه اول سال، اثر رشد قیمت سهام شرکت‌های بزرگ ، شاخص کل بورس علیرغم اعمال تحریم‌ها علیه ایران با سیر صعودی نمودار مواجه شده و در برابر فشارهای وارده بعد از چند روز نوسان مجدداً در مدار مثبت قرار گرفته است.
اما واقع بینان و کارشناسان حرفه‌ایی بازار به خوبی می دانند نوسان و افت و خیز قیمت‌ها و شاخص‌ها، ذات همیشگی همه بازارهای سهام است. بنابراین می‌توان انتظار داشت روند نزولی شاخص در آینده‌ای نامعلوم اما قطعی جایگزین روند صعودی ‌شود که این حالت کاملاً طبیعی است، چرا که بعد از هر اوجی و خیزی ،افت و نزول در بیش خواهد بود که این اتفاق برای بازار سهام کاملاً آشنا و طبیعی است.